Στον κόσμο των ξενοδοχείων της Αθήνας

Εικ. 1: Σοφοκλέους 32, Athens Psirri Hotel πρώην ξενοδοχείο «Σερραίον»

Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η Αθήνα βρίσκεται σε έναν πυρετό επενδύσεων στον ξενοδοχειακό κλάδο την τελευταία 5ετία. Με το τουριστικό ενδιαφέρον για την ελληνική πρωτεύουσα να έχει αυξηθεί γεωμετρικά και την ταυτόχρονη άνθηση του ενδιαφέροντος για το real estate στην Αθήνα, η ανάπτυξη ποικίλων ξενοδοχειακών projects με ένα εύρος από μεγάλες πολυτελείς μονάδες μέχρι boutique και budget ξενοδοχεία δεν αποτελεί έκπληξη. Η μεγάλη κινητικότητα σε επενδύσεις στον ξενοδοχειακό κλάδο στην Αθήνα αντιμετωπίζεται – ανάλογα πάντα με την σκοπιά αυτών που την εξετάζουν – άλλοτε με μεγάλο ενθουσιασμό και άλλοτε με έναν σκεπτικισμό για την ποικιλομορφία στις χρήσεις του κτηριακού αποθέματος της πόλης. 

Σε αυτήν την συζήτηση, συνήθως απουσιάζει μια εστίαση στο ίδιο το ξενοδοχείο ως μια οντότητα που μετέχει και αυτό στην εμπειρία της πόλης. Το ξενοδοχείο, εντός της επικράτειάς του, δημιουργεί έναν κόσμο που εμπνέει και μελετάται. Αισθάνομαι πως η γοητεία του ξενοδοχείου έγκειται στην κουλτούρα που δημιουργείται γύρω από την εφήμερη παραμονή του σε αυτό. Ένα ξενοδοχείο είναι σχεδιασμένο για μια παραμονή συνήθως μερικών ημερών ή ακόμη και ωρών. Το φαντασιακό θέλει το ξενοδοχείο ως μια κάψουλα εμπειρίας από ανθρώπους που βρίσκονται εκεί προσωρινά. Αυτή η αίσθηση της παροδικότητας εξάπτει την φαντασία και τα συναισθήματα. 

Η πρόσφατη εκδήλωση "Hotel Experience" που έλαβε χώρα στο Ωδείο Αθηνών για ένα διήμερο αποτύπωσε ακριβώς αυτό: το ξενοδοχείο ως ένα ατμοσφαιρικό σύμπαν στο οποίο συμπράττουν οι δημιουργικές δυνατότητες πολλών επαγγελματιών. Το ενδιαφέρον για τον κόσμο των ξενοδοχείων ενέπνευσε και τον τραγουδοποιό και συγγραφέα Μίλτο Πασχαλίδη να γράψει τα «Ξενοδοχεία», ένα βιβλίο εμπνευσμένο από την επαγγελματική διαμονή του σε δεκάδες ξενοδοχεία ανά την Ελλάδα. Η κοινή συνιστώσα είναι πως το ξενοδοχείο γίνεται ένας θήλακας ιστοριών και αφηγήσεων.

Ως εκ τούτου, η καταγραφή των ξενοδοχείων της Αθήνας δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους τους μελετητές της πόλης. Το έργο του Χαρίλαου Πατέρα, «Ξενοδοχεία της Αθήνας» καταφέρνει να καταγράψει αλφαβητικά με θαυμαστή επιμέλεια και εντρύφηση τα ξενοδοχεία της Αθήνας από το 1833 έως το 2010 και αποτελεί ένα πολύτιμο ανάγνωσμα. Η δε λίστα με τα ξενοδοχεία που έχουν ανοίξει την τελευταία 5ετία – ή βρίσκονται στα σκαριά – είναι μακρά. Αισθάνθηκα την ανάγκη να εστιάσω σε κάποιον συγκεκριμένο δρόμο για να εξετάσω το αποτύπωμα των ξενοδοχείων στην ταυτότητα του τόπου. 

Περπατώντας τυχαία, σκέφτηκα πως η οδός Σοφοκλέους από το ύψος της Αθηνάς ως το ύψος της πλατείας Θεάτρου αποτελεί την κατάλληλη περίπτωση. Μέσα σε λίγα μέτρα ενός δρόμου σημαντικού αλλά μιας Αθήνας ελάσσονος λόγω της εγκατάλειψής του, το εύρος της κλίμακας των ξενοδοχείων εντυπωσιάζει. 

Εικ. 2: Αθηνάς 57 και Σοφοκλέους, Olympias

Στη διασταύρωση της Αθηνάς με την Σοφοκλέους, το ξενοδοχείο Olympias όσο και το Athens Fresh Hotel στέκουν εντυπωσιακά, δημιουργώντας μια άτυπη πύλη μπροστά από τα ενδότερα της Σοφοκλέους στο «ταξίδι» της προς την πλατεία Θεάτρου. Αμφότερα αποτελούν επιτυχημένες περιπτώσεις αναβίωσης παλαιότερων ξενοδοχείων που δίνουν έναν αέρα ανανέωσης στην οδό Αθηνάς συμπαρασύροντας έτσι και το κομμάτι της Σοφοκλέους προς την πλατεία Θεάτρου που βρίσκεται και αυτή σε μια κινητικότητα αλλαγών. 

Η περίπτωση του Olympias αποτελεί και την αναβίωση ενός σημαντικού κτηρίου του μεσοπολέμου το οποίο, κατά το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ), οικοδομήθηκε το 1921 από τον αρχικτέκτονα Φίλιππο Οικονόμου σε ένα μεταβατικό μορφολογικό λεξιλόγιο με έντονα νεοβυζαντινά στοιχεία. Το ξενοδοχείο φέρεται να λειτούργησε, με την ίδια πάντοτε ονομασία, από το 1931 έως το 1964 και η περιήγηση στον σήμερα ανακαινισμένο χώρο δημιουργεί μια εμπειρία μετάβασης από την παλιά στη νέα ζωή του ξενοδοχείου.

Εικ. 3: Αθηνάς 59 και Σοφοκλέους, Hotel Fresh, άλλοτε ξενοδοχείο «Πίνδαρος»

Η δε περίπτωση του Fresh στην απέναντι γωνία της Αθηνάς και Σοφοκλέους αποτελεί την συνέχεια στην ζωή του ξενοδοχείου «Πίνδαρος», το οποίο φέρεται να έχει λειτουργήσει με αυτήν την ονομασία από το 1937 έως το 1980 που διέκοψε τη λειτουργία του, ενώ το 1988 χαρακτηρίστηκε διατηρητέο νεότερο μνημείο. Στο δε αρχείο του ΕΛΙΑ σώζεται φωτογραφικό υλικό με βρετανικό άρμα μάχης μπροστά από το ξενοδοχείο να επιχειρεί εναντίον θέσεων του ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά του 1944. Το 2015 ο «Πίνδαρος» εξαγοράζεται και αποκτά μια νέα ζωή ως επέκταση του όμορου Fresh Hotel. 

Εικ. 4: Η οδός Σοφοκλέους από του ύψος της Κλεισθένους

Αφήνοντας πίσω το Fresh και το Olympias, αισθάνεται κανείς ότι περνά κάτω από μια νοητή αψίδα που δημιουργούν τα προαναφερθέντα ξενοδοχεία, για να ξεκινήσει μια κατάβαση στην οδό Σοφοκλέους. Η ατμόσφαιρα αλλάζει σταδιακά και αισθάνεται κανείς να μπαίνει στα ενδόμυχα της ταλαιπωρημένης γειτονιάς του Γερανίου. Εκεί, νιώθει κανείς μια μετάβαση από την σφοδρή υποβάθμιση που βίωσε η γειτονιά στην προσμονή μιας κάποιας νέας σελίδας. Κι εκεί, μια συστάδα κτηρίων στέκουν ταυτόχρονα ως απομεινάρια αλλά και ως μνημεία μια άλλης εποχής. Στην γωνία της Κλεισθένους και της Σοφοκλέους, γηρασμένο μεν και παραμελημένο αλλά με μια κάποια επιβλητικότητα, το γωνιακό κτήριο κάποτε φιλοξένησε το ξενοδοχείο «Άτλας» 

Εικ. 5: Σοφοκλέους 32 (δεξιά) και Σοφοκλέους 34 (αριστερά)

Ακριβώς δίπλα, στο νούμερο 32 δεσπόζει ένα κτήριο που αναμφίβολα μαγνητίζει το βλέμμα: το παιχνίδι των όγκων ανάμεσα στα δύο συμμετρικά έρκερ και την εσοχή των μπαλκονιών, η καθαρή γραμματοσειρά «ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΝ», τα φωτεινά χρώματα και ιδιαίτερα το καθαρό γαλάζιο στα γείσα, καθώς και τα καταστήματα με τις κινεζικές επιγραφές στο ισόγειο, κάνουν το κτίσμα να ξεχωρίζει. Πρόκειται για ένα χαρακτηρισμένο διατηρητέο μνημείο που στέγασε το ξενοδοχείο «Σερραίον» και, μετά την ανακαίνισή του, το Athens Psirri Hotel. 

Εικ. 6: Σοφοκλέους 34 και Σωκράτους 12, άλλοτε το ξενοδοχείο «Βαλκάνια»

Επίσης χαρακτηρισμένο διατηρητέο, στο νούμερο 34 της Σοφοκλέους στην συμβολή με την Σωκράτους, ένα τριώροφο νεοκλασικό κτήριο με περίτεχνο διάκοσμο και φουρούσια, στέγαζε το ξενοδοχείο «Βαλκάνια» με χαρακτηριστική την επιγραφή του ξενοδοχείου από την είσοδό του στην οδό Σωκράτους. Αντίστοιχα με την περίπτωση του «Πίνδαρου» στην Αθηνάς, σώζεται φωτογραφικό υλικό από βρετανικό άρμα σε θέση μάχης στα Δεκεμβριανά του 1944 μπροστά από τα «Βαλκάνια». Η κατάβαση στην οδό Σοφοκλέους φορτίζεται με συλλογικές μνήμες και παραστάσεις. 

Εικ. 7: Σοφοκλέους 27, ξενοδοχείο «Ζευς», άλλοτε «Μαξίμ»

Πέρα από το έργο του Χαρίλαου Πατέρα για τα ξενοδοχεία της Αθήνας αλλά και το ψηφιακό αρχείο του ΕΛΙΑ, πολύτιμες πληροφορίες για όσα κτήρια έχουν διατηρηθεί παρέχονται και στο Αρχείο Διατητητέων Κτηρίων «ΑΝΕΟ». Στο νούμερο 27 λειτουργεί μέχρι σήμερα ο ξενώνας «Ζευς». To κτήριο, με εμφανή νεοκλασικά στοιχεία, στέγασε παλαιότερα και το ξενοδοχείο «Μαξίμ»

Εικ. 8: Σοφοκλέους 47, άλλοτε ξενοδοχείο «Εστία Εμπόρων»

Καταλήγοντας προς το ύψος της πλατείας Θεάτρου, δεν μπορεί να μην προσέξει κανείς το ογκώδες κτήριο στο νούμερο 47 της Σοφοκλέους, μεταξύ της οδού Γερανίου και της οδού Μενάνδρου. Το κτήριο αυτό, πολυφωτογραφημένο για την εντυπωσιακή στοά του που συνδέει την Σοφοκλέους με την πλατεία θεάτρου, στέγασε το ξενοδοχείο «Εστία Εμπόρων» όπως αποδεικνύεται και από καρτ ποστάλ της εποχής που υπάρχει στη δημοσιότητα. 

Η διαδρομή μου είχε μόλις ολοκληρωθεί. Σε μια απόσταση μόλις 250 μέτρων, από την Αθηνάς έως την Μενάνδρου και κατά μήκος της Σοφοκλέους, είχα γεμίσει με  παραστάσεις, εικόνες και νοήματα στα οποία τα ξενοδοχεία ήταν και αυτά φορείς και δοχεία εμπειρίας. Έφυγα από αυτό το σημείο μιας «ελάσσονος Αθήνας» με την σκέψη πως τα ξενοδοχεία είναι πράγματι και αυτοί κόσμοι που ο αριθμός τους και η πυκνότητά τους μέσα στην πόλη φυσικά μετράει, όμως ακόμη περισσότερο έχει σημασία για το αποτύπωμά τους η αφομοίωσή της ταυτότητάς τους μέσα στην πόλη, το τοπίο και τον τόπο.