Στην πλάτη του Μουσείου: Η οδός Ζαΐμη

Εικ. 1: Ζαΐμη και Κουντουριώτου

Περπατώντας κανείς σήμερα στα πέριξ του Εθνικού και Αρχαιολογικού Μουσείου, δηλαδή στο παραλληλόγραμμο μεταξύ της Πατησίων, της λεωφόρου Αλεξάνδρας, της Ναυάρχου Νοταρά και της Στουρνάρη, νιώθει κανείς ότι η γειτονιά του Μουσείου φέρει ένα ειδικό βάρος. Αναμφίβολα, η ανέγερση του Μουσείου στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα καθόρισε την εξέλιξη της γειτονιάς και της έδωσε μια ξεχωριστή θέση μέσα στο συμπαγές αστικό μέτωπο της Αθήνας του 20ου αιώνα που εκτείνεται από την Κυψέλη μέχρι τα Εξάρχεια και το Κολωνάκι. 

Η επικείμενη ανάπλαση του Μουσείου από την σύμπραξη των γραφείων Chipperfield και Τομπάζη που κέρδισαν τον σχετικό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό έχει ξαναφέρει την περιοχή στο επίκεντρο. Η γειτονιά έχει μια σειρά από δρόμους με μεγάλο ενδιαφέρον και πυκνότητα όπως η Μαυρομματαίων, η Βασιλέως Ηρακλείου ή το τμήμα της οδού Ιουλιανού που συνεχίζει πάνω από την Πατησίων. Η Ζαΐμη είναι όμως αυτή που βρέθηκε στο επίκεντρο της διαδρομής μου. Αφενός, διότι διατρέχει ολόκληρο τον άξονα της γειτονιάς από την Αλεξάνδρας μέχρι την Στουρνάρη και, αφετέρου, διότι η θέση της στην «πλάτη» του Μουσείου σε προδιαθέτει πως βρίσκεσαι στα ενδότερα της γειτονιάς με τα μοτίβα να ποικίλλουν γοητευτικά κατά μήκος της. 

Εικ. 2: Ζαΐμη και Ιουλιανού

Όπως και στην γειτονιά των Εξαρχείων, ευρύτερα, έτσι και στο Μουσείο υπάρχει ένα μεγάλο απόθεμα μοντέρνων κτηρίων του Μεσοπολέμου, και στο τμήμα του δρόμου μεταξύ της Αλεξάνδρας και της Μετσόβου, η πυκνότητα είναι μεγάλη και ενδιαφέρουσα. 

Εικ. 3: Ζαΐμη και Μετσόβου

Τόσο από την μία πλευρά του δρόμου (εικ. 2), από την πλευρά του Αρχαιολογικού Μουσείου δηλαδή, όσο και από την απέναντι πλευρά (εικ. 3), η μοντέρνα τυπολογία των κτηρίων με τα μεγάλα ερκέρ, τα χαρακτηριστικά κάγκελα και τις εισόδους επικρατεί στο οπτικό πεδίο καθώς διασχίζουμε την Ζαΐμη. Πρόκειται για σημαίνοντα κτήρια άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο φροντισμένα.

Εικ. 4: Ζαΐμη 44, μεταξύ Μετσόβου και Δεληγιάννη

Το ίδιο ισχύει και για το απόθεμα των νεοκλασικών κτηρίων που ουκ ολίγα είναι σε αριθμό, αλλά διαφέρουν ως προς την φροντίδα και την επιμέλεια. Στην εικόνα 6, το νεοκλασικό κτήριο στον αριθμό 44 ξεχωρίζει για τα περίτεχνα κιγκλιδώματα στον εξώστη και τα φουρούσια που τον στηρίζουν, τις σκοτίες και το στηθαίο στην στέψη του κτηρίου. Σε αντίθεση με την αποκατεστημένη εικόνα του εν λόγω κτίσματος, άλλα κτίσματα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος βρίσκονται υπό κατάρρευση όπως στην συμβολή της Ζαΐμη με την Μετσόβου (διακρίνεται στην εικόνα 4).

Εικ. 5: Ζαΐμη και Δεληγιάννη

Φυσικά, δεν λείπουν και οι μεταγενέστερες χρονολογικά πολυκατοικίες με πιο βαρείς όγκους όπως αυτή στην συμβολή της οδού Ζαΐμη και Δεληγιάννη (εικ. 5). Η Αθήνα, με την γειτονιά του Μουσείου να μην είναι εξαίρεση, διαθέτει και «χωνεύει» διάφορες τυπολογίες και αυτή η συνύπαρξη άλλοτε γοητεύει αλλά ίσως πιο συχνά προκαλεί δυσαρέσκεια. 

Εικ. 6: Ζαΐμη 22, μεταξύ Κουντουριώτου και Τοσίτσα

Στην πλάτη του Μουσείου δεσπόζει φυσικά και το κτήριο που στεγάζει το Υπουργείο Πολιτισμού μεταξύ της οδού Μπουμπουλίνας, Κουντουριώτου και Ζαΐμη, σε σχέδια του Κυπριανού Μπίρη (1931), γνωστή και ως πολυκατοικία Λογοθετόπουλου, την οποία διακρίνει κανείς στην εικόνα 1 αλλά και στην εικόνα 6 σε «διάλογο» με το νεοκλασικό της Ζαΐμη 22, διαγώνια απέναντι. 

Εικ. 7: Ζαΐμη και Τοσίτσα

Προσφάτως, τα βλέμματα έχει κερδίσει η αναγέννηση ενός τετραώροφου, διατηρητέου κτηρίου με ιστορική σημασία στην γωνία των οδών Ζαΐμη και Τοσίτσα (εικ. 7), που αποκαταστάθηκε πρόσφατα από το αρχιτεκτονικό γραφείο KZ Design Studio. Είναι πολύ ενδιαφέρον, επίσης, ότι το αρχικό κτήριο ήταν ένα μικρότερο νεοκλασικό κτίσμα που επεκτάθηκε και αναδιαμορφώθηκε από τον εξέχοντα αρχιτέκτονα του Μεσοπολέμου Νικόλαο Νικολαϊδη, ο οποίος προσέδωσε στο κτίσμα τα εκλεκτικιστικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν την πρώτη φάση των έργων του. Με την αποκατάστασή του, το κτήριο στεγάζει αίθουσες τέχνης.

Εικ. 8: Ζαΐμη 9

Έχοντας διασχίσει την Τοσίτσα, προσεγγίζουμε το πέρας της οδού Ζαΐμη με ένα ακόμη κτήριο του Ν. Νικολαΐδη να δεσπόζει στο νούμερο 9 (εικ. 8) σε εμφανώς μη φροντισμένη κατάσταση αλλά με τα μορφολογικά του στοιχεία να μαγνητίζουν το βλέμμα. Στο βάθος, Ζαϊμη και Στουρνάρη, ξεχωρίζει το εμβληματικό κτήριο του Μοντερνισμού σε σχέδια (1933-1934) του Πολύβιου Μιχαηλίδη και Θουκυδίδη Βαλεντή. 

Εικ. 9: Ζαΐμη και Στουρνάρη

Η διαδρομή στην οδό Ζαΐμη είχε ολοκληρωθεί και οι ποικίλες μορφές του δρόμου και της γειτονιάς είχαν εντυπωθεί έντονα στο μυαλό μου. Η γειτονιά του Μουσείου, φυσικά, έχει ένα εκτόπισμα τέτοιο που κίνησε πολύ γρήγορα και το επενδυτικό και αγοραστικό ενδιαφέρον ήδη αρκετά νωρίτερα από την ανακοίνωση των σχεδίων για την ανάπλαση του Αρχαιολογικού Μουσείου. Η ευρύτερη περιοχή είναι σαν να περιμένει μια καινούρια σελίδα, η οποία όμως δεν μπορεί να γυρίσει εύκολα. Η περίπτωση του Ακροπόλ Παλάς απέναντι από το Μουσείο με τις χρόνιες ολιγωρίες είναι ενδεικτική. Ευχή, φυσικά, είναι μια νέα σελίδα στο Αρχαιολογικό Μουσείο και την γειτονιά του να συμπαρασύρει και τον άξονα της Πατησίων σε μια πραγματική αναγέννηση που τόσο την αξίζει.