Τα Πέπλα της Σταδίου

Εικ. 1: Σταδίου 28, Μέγαρο Εφεσίου

Αν υπάρχει ένας δρόμος στο κέντρο της Αθήνας στον οποίον όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο ξεκίνημα του 2025, αυτός είναι η οδός Σταδίου. Τα γεγονότα της ιστορίας ήθελαν έναν από τους πιο εμβληματικούς δρόμους της πόλης να πληρώσει ίσως το πιο σκληρό τίμημα στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και να γίνει ένα τεκμήριο του μαρασμού που βίωσε η πόλη τα χρόνια αυτά.

Σήμερα, όμως, η οδός Σταδίου υποβάλλεται σε μια μεγάλη επέμβαση και αυτό είναι παραπάνω από εμφανές με μια περιήγηση από άκρη σε άκρη του δρόμου. Πολλά και σημαντικά κτήρια κατά μήκος της οδού είναι καλυμμένα λόγω των εντατικών εργασιών που είναι εν εξελίξει. Πώς θα μοιάζει η Σταδίου όταν όλα αυτά τα «πέπλα» απομακρυνθούν και αποκαλύψουν το νέο της πρόσωπο;

Το βλέμμα για την Σταδίου φορτίζεται αναμφίβολα και από μια μεγάλη αγωνία. Ένας δρόμος τόσο σημαντικός που αλλάζει εκ βάθρων δεν γίνεται να μην αποτελέσει και πυξίδα για το πώς φανταζόμαστε το πρόσωπο της Αθήνας του μέλλοντος. Μια περιήγηση της Σταδίου από το Σύνταγμα μέχρι την Ομόνοια μας δίνει τον σφυγμό ενός στοιχήματος για την πόλη που θέλουμε να κερδηθεί. 

Εικ. 2: Σταδίου 11 και Κολοκοτρώνη 1, Αθήναιον Μέλαθρον

Στην γωνία Σταδίου και Κολοκοτρώνη  (εικ. 2) δεσπόζει το πράσινο κάλυμμα που σκεπάζει το  μέγαρο Αφεντούλη. Με την κατασκευή του να τοποθετείται στο 1907, το κτήριο αυτό θεωρείται η πρώτη κατασκευή με χρήση οπλισμένου σκυροδέματος και στέγασε ξενοδοχεία με γνωστότερες τις ονομασίες «Ίλιον Παλλας» και «Αθήναιον Μέλαθρον» («Athénée Palace»).

Το κτήριο πέρασε στην ιδιοκτησία της Eurobank το 2023 με την εξαγορά του ακινήτου από την οικογένεια Μπαμουτζαλί της Σαουδικής Αραβίας και εκεί αναμένεται να εγκατασταθούν οι διοικητικές υπηρεσίες της Eurobank μέχρι το 2028 όταν θα έχουν λήξει και οι πολυετείς μισθωτικές συμβάσεις των ισόγειων καταστημάτων του κτηρίου. 

Εικ. 3: Σταδίου και Ομήρου 2, Κτήριο γραφείων Eurobank

Λίγα βήματα πιο πέρα, από την απέναντι πλευρά της Σταδίου στην γωνία με την Ομήρου (εικ. 3), λειτουργούν ήδη τα νέα γραφεία της κεντρικής διοίκησης της Eurobank. Η είδηση της μετακίνησης της κεντρικής διοίκησης της τράπεζας από το Μέγαρο Μποδοσάκη στο ιδιόκτητο κτήριο της Σταδίου αποτέλεσε ήδη από τότε μια ψήφο εμπιστοσύνης για το μέλλον του δρόμου στον οποίο θα βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία όχι μόνο της Eurobank αλλά και των Alpha Bank, Πειραιώς και Εθνικής Τράπεζας. 

Εικ. 4: Σταδίου 15, Κτήριο ΟΤΕ

Σχηματίζοντας ένα τρίγωνο με τα δύο παραπάνω κτήρια, το πρώην κτήριο του ΟΤΕ απέναντι από την παλιά Βουλή (εικ. 4) – έργο σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αναστάσιου Μεταξά – έχει αποκτηθεί από τον ομογενή επιχειρηματία Θεόδωρο Δουζόγλου και η χρήση του κτηρίου προβλέπεται να είναι ξενοδοχειακή. 

Εικ. 5: Σταδίου 19 και Χρήστου Λαδά, «Αττικόν»

Στην συμβολή της Σταδίου με την Χρήστου Λαδά, το «Αττικόν» (εικ. 5) μοιάζει με σύμβολο του βίαιου μαρασμού που βίωσε ο δρόμος. Δεκατρία χρόνια μετά τον εμπρησμό του διατηρητέου κτηρίου, το σχέδιο αποκατάστασης για το «Αττικόν» κουβαλά βαρύνουσες σημασίες και συμβολισμούς για την αναγέννηση της Σταδίου. Με άλλα λόγια, δε νοείται μια πραγματική «επιστροφή» της Σταδίου χωρίς την επαναλειτουργία αυτού του εμβληματικού κτηρίου.

Με επικεφαλής του εγχειρήματος τον κ. Γιάννη Περρωτή, τον Σεπτέμβριο του 2023 υπεγράφη η μίσθωση του κτηρίου για 50 χρόνια και αισίως το σχέδιο αξιοποίησης θέλει σε πρώτο στάδιο την επαναλειτουργία των δύο κινηματογραφικών αιθουσών – οι οποίες σημειωτέον έμειναν άθικτες από την πυρκαγιά – και σε ένα δεύτερο στάδιο τη δημιουργία ξενοδοχειακής μονάδας στο αδόμητο κομμάτι του οικοπέδου, την αξιοποίηση των αιθουσών με την κατάτμηση του «Απόλλωνα» σε δύο αίθουσες και τη διαμόρφωση του «Αττικόν» με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να στεγάσει και θεατρικές παραστάσεις, ενώ είναι υπό συζήτηση η δυνατότητα διασύνδεσης με τον γειτονικό «Παρνασσό». 

Εικ. 6: Σταδίου 22 και Εδουάρδου Λω, NYX Esperia

Σε «διάλογο» με το «Αττικόν» βρίσκεται ακριβώς απέναντι, στην γωνία Σταδίου και Εδουάρδου Λω (εικ. 6), ήδη σε λειτουργία το Νyx Athens του ομίλου Fattal σε συνέχεια του Esperia Palace. Συνεχίζοντας κανείς μέχρι το Μέγαρο Εφεσίου (εικ. 1) που στέκει εκεί αναξιοποίητο ως ένα μνημείο της νεότερης πόλης, ένα κτήριο σε σχέδια του Βασίλη Τσαγρή, με τα εναπομείναντα γράμματα από την επιγραφή του θρυλικού βιβλιοπωλείου Κάουφμαν και τα μπλε καλύμματα να προσδίδουν μια μελαγχολική γοητεία στο κτήριο, αισθάνεσαι πως εκεί τελειώνει μια από τις επικράτειες της οδού Σταδίου για να ακολουθήσει η επόμενη.

Και πράγματι, η πλατεία Κοραή (εικ. 7) – και πόσο μάλλον η πλατεία Κλαυθμώνος – αποτελούν εδώ και χρόνια ένα διαχωριστικό όριο για την Σταδίου. Ένα σημείο που οριοθετεί την εικόνα της πλήρους εγκατάλειψης της Σταδίου μέχρι την Ομόνοια και δημιουργεί ταυτόχρονα και την μεγαλύτερη πρόκληση. 

Εικ. 7: Πλατεία Κοραή

Παραμένοντας όμως στο ύψος της Κοραή, το έργο που θα συγκεντρώσει μεγάλο ενδιαφέρον είναι η δημιουργία των νέων κεντρικών γραφείων του ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς στο πρώην κτήριο της Εθνικής Ασφαλιστικής. Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το πλάνο συνένωσης του κτηρίου με το Αρχοντικό Σερπιέρη (Πανεπιστημίου 23 και Εδουάρδου Λω), άλλοτε κεντρικό κτήριο της Αγροτικής Τράπεζας, δημιουργώντας έτσι έναν ενιαίο χώρο 20.000 τ.μ., καθώς επίσης και η αξιοποίηση της Στοάς Κοραή, του κινηματογράφου «Άστυ» και του χώρου ιστορικής μνήμης στο υπόγειο του κτηρίου όπου διατηρούνταν επί Κατοχής κρατητήρια. 

Εικ. 8: Πλατεία Κλαυθμώνος και οδός Δραγατσανίου

Η δε πλατεία Κλαυθμώνος ακριβώς από κάτω αποτελεί μια από τις πληγές της Σταδίου με αναμφίβολα μεγάλες προοπτικές. Παρότι περιτριγυρίζεται από το γοητευτικό μέτωπο κτηρίων της Δραγατσανίου – άλλοτε σημαίνοντα δρόμο για τα καταστήματα ηλεκτρικών, την οδό Παπαρρηγοπούλου με το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών να δεσπόζει και ενώ είναι στην πραγματικότητα μια από τις «πύλες» προς το εμπορικό τρίγωνο της Αθήνας, η Κλαυθμώνος δυστυχώς εδώ και χρόνια στερείται ζωής. Πρόκειται για μια συνθήκη που ευελπιστούμε ότι θα αναστραφεί. 

Εικ. 9: Σταδίου και Πεσμαζόγλου

Αφήνοντας πίσω του κανείς την πλατεία Κοραή και την πλατεία Κλαυθμώνος και διασχίζοντας την Σταδίου προς την Ομόνοια, αισθάνεται ότι εισέρχεται σε ένα πεδίο μεγάλων μεταβάσεων. Πρόκειται για το κομμάτι του δρόμου που βίωσε την εγκατάλειψη με τον πιο έντονο τρόπο με αποκορύφωμα τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Όμως, στην γωνία Σταδίου και Πεσμαζόγλου ένα «δίδυμο» από σκαλωσιές κεντρίζουν το βλέμμα. Από τη μία πλευρά, το ιστορικό κτήριο της Alpha Bank σε σχέδια του Νίκου Βαλσαμάκη βρίσκεται υπό ανακαίνιση, ενώ από την άλλη πλευρά είναι εν εξελίξει εργασίες για την επαναλειτουργία της Στοάς Αρσακείου ως food hall με έμφαση στην γαστρονομία, τον πολιτισμό και το εμπόριο. 

Εικ. 10: Σταδίου και Αρσάκη

Προχωρώντας προς την συμβολή της Σταδίου και Αρσάκη, μου κέντρισε την προσοχή ο «διάλογος» και η αντίθεση μεταξύ του Αρσακείου και του Παλαιού Τυπογραφείου με το δεύτερο να παραμένει αναξιοποίητο (εικ. 10). Πίσω μου είχα ήδη αφήσει από την άλλη πλευρά το αφημένο στην τύχη του κτήριο που στέγασε το πολυκατάστημα Τσιτσόπουλοι και το διπλανό, κενό οικόπεδο του άλλοτε καταστήματος Elegance. 

Εικ. 11: Σταδίου 35, Athénée – Τσιτσόπουλοι

Αναξιοποίητο παραμένει και το επιβλητικό κτήριο του ΕΦΚΑ στην γωνία της Σταδίου με την Γεωργίου Σταύρου (εικ. 12), το οποίο στέγασε το πολυκατάστημα «Fokas» έως την πτώχευση της εταιρείας το 2014, ενώ η πρόσφατη μίσθωση στον ξενοδοχειακό όμιλο Brown Hotels δεν ευοδώθηκε. 

Εικ. 12: Σταδίου 41 και Γεωργίου Σταύρου, Φωκάς

Περισσότερο ευοίωνες είναι οι εξελίξεις για την οικία Σούτσου στον αριθμό 47 της Σταδίου (εικ. 13), η οποία κινδύνεψε με ολική καταστροφή μετά την πυρκαγιά που ξέσπασε στο κτήριο τον Μάιο του 2020. Δρομολογείται, όμως, η μετατροπή του κτηρίου σε καινούρια έδρα του Θεατρικού Μουσείου με χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. 

Εικ. 13: Σταδίου 47, οικία Σούτσου

Κοιτάζοντας προς την απέναντι πλευρά, στο βάθος αριστερά στην γωνία της Σταδίου με την Μπενάκη (Εικ. 14) διακρίνεται το κτήριο γραφείων που μετατρέπεται σε ξενοδοχείο από την Blend Development. Δεξιότερα, οι εργασίες στο Μέγαρο Αθηνογένους, ένα ιστορικό ακίνητο ηλικίας 150 ετών, συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον.

Τα σχέδια περιλαμβάνουν τόσο την αποκατάσταση του Μεγάρου Αθηνογένους όσο και τη δημιουργία ενός σύγχρονων προδιαγραφών οκταώροφου κτηρίου με βιοκλιματικά χαρακτηριστικά και μικτή χρήση περιλαμβάνοντας ένα αμφιθέατρο 100 θέσεων στο ισόγειο σε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια όσο το δυνατόν αρμονική συνύπαρξη μεταξύ παλιού και νέου κτίσματος.

Εικ. 14: Σταδίου 50, Μέγαρο Αθηνογένους

Περιηγούμενος το τμήμα της Σταδίου από την Κοραή και προς τα κάτω, γίνεται εμφανής μια εναλλαγή από εστίες νέας πνοής σε σημεία εγκατάλειψης και αδιαφορίας. Είναι φυσικά αναμενόμενο αυτό το τμήμα της Σταδίου να μην αλλάξει ριζικά εν μία νυκτί αλλά σταδιακά, όμως η γωνία Αιόλου και Σταδίου αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια μια εικόνα ντροπιαστική για το πρόσωπο της πόλης.

Αναφέρομαι, φυσικά, στο οικόπεδο που κάποτε στέγασε το πολυκατάστημα του Κατράντζου και, ύστερα από την ολοσχερή καταστροφή του, παραμένει αναξιοποίητο ενώ το τμήμα του πεζοδρομίου μπροστά από το οικόπεδο έχει βυθιστεί δημιουργώντας μια εικόνα που δεν αρμόζει σε ένα από τα κεντρικότερα σημεία της πρωτεύουσας. 

Εικ. 15: Σταδίου και Αιόλου

Ακριβώς από πίσω, στην γωνία Αιόλου και Λυκούργου, μια νέα ζωή έχει προδιαγραφεί για το Notos Galleries, συνέχεια του πολυκαταστήματος «Αφοί Λαμπρόπουλοι». Με την στρατηγική συνεργασία μεταξύ της Τράπεζας Πειραιώς και της Dimand, στο ακίνητο θα γίνουν εργασίες αναβάθμισης, ενώ είναι υπό εξέταση η διαμόρφωση των χρήσεων καθώς επίσης και η παρουσία του τωρινού μισθωτή.

Εικ. 16: Σταδίου και Αιόλου, ξενοδοχείο «Απόλλων» και «Πρίγκηψ Γεώργιος»

Η παρούσα περιήγηση της Σταδίου τελειώνει στα Χαυτεία, στην συμβολή της Αιόλου και Σταδίου, και συγκεκριμένα με δύο εμβληματικά, διατηρητέα κτήρια: το κτήριο – πιθανότατα σε σχέδια του Λύσσανδρου Καυταντζόγλου –  που στέγασε το ξενοδοχείο «Απόλλων» και «Μασσαλία» στην οδό Σταδίου 58 (εικ. 16 στα αριστερά) καθώς επίσης και το κτήριο της οικίας Βασιλικής Μπαλάνου (εικ. 16 στα δεξιά) που έγινε γνωστό ως το ξενοδοχείο «ο Πρίγκηψ Γεώργιος». Το πρώτο αποτελεί  ιδιοκτησία του ΕΦΚΑ και η πρόσφατη προσπάθεια για αξιοποίησή του ως ξενοδοχείου δεν ευοδώθηκε, ενώ το δεύτερο αποτελεί ιδιοκτησία της Eurobank.

Δεν θα ήταν υπερβολή να ισχυριστούμε πως η Σταδίου αποτελεί ένα πείραμα πεδίου για την πόλη. Κανείς άλλος τόσο κομβικός δρόμος στην Αθήνα – πόσο μάλλον ένας δρόμος που συνδέει την πλατεία Συντάγματος με την πλατεία Ομονοίας – δεν βίωσε τέτοια απότομη εγκατάλειψη και, συνάμα, μια ταυτόχρονη δραστηριότητα ανακατασκευής, επανάχρησης και μετατροπής κτηρίων.

Προκαλεί αισιοδοξία πως στην οδό Σταδίου προδιαγράφεται μια σχετική ποικιλομορφία χρήσεων. Φυσικά και τα ξενοδοχεία θα καταλαμβάνουν ένα σημαντικό κομμάτι της, όμως τα εμπορικά καταστήματα, η εστίαση, οι χώροι τέχνης και πολιτισμού, η επαγγελματική και η εκπαιδευτικά ζωή και φυσικά οι θεσμικές χρήσεις θα έχουν το μερίδιό τους.

Η οδός Σταδίου κατέχει αναμφίβολα μια σημαντική θέση στην συλλογική μνήμη της πόλης. Όταν τα «πέπλα» της αφαιρεθούν και αποκαλύψουν μια καινούρια πραγματικότητα, η ασυνέχεια μεταξύ του τότε και του τώρα ίσως προκαλέσει αμηχανία σε μέρος του κόσμου όπως συμβαίνει συνήθως στις μεγάλες και απότομες μεταβάσεις. Η Σταδίου όμως δεν παύει να είναι μια μεγάλη ευκαιρία για να δοθεί κατεύθυνση στην Αθήνα του μέλλοντος.